Mụn trứng cá là một tình trạng phổ biến nhất – ở một mức độ nào đó, nhưng nó chủ yếu ảnh hưởng đến thanh thiếu niên khi họ trải qua những thay đổi nội tiết tố ở da và xảy ra ở mọi lứa tuổi. Điều trị mụn cũng không phải ngày một ngày hai là có thể dứt điểm, điều quan trọng cần hiểu rõ nguyên nhân chính gây ra mụn để từ đó tìm giải pháp phù hợp.

Việc hiểu rõ bệnh sinh của mụn sẽ đóng vai trò quan trọng trong điều trị và phòng ngừa. Bài viết dưới đây hãy cùng md:ceuticals Việt Nam tìm hiểu rõ cơ chế bệnh sinh của mụn.

Tổng quan

Mụn trứng cá là gì?

Mụn trứng cá hay còn gọi acne Vulgaris là một bệnh ảnh hưởng đến da xảy ra khi nang lông bị tắc nghẽn bởi dầu và tế bào da chết. Nó gây ra mụn đầu trắng, mụn đầu đen hoặc mụn viêm. Mụn thường xuất hiện ở mặt, trán, ngực, lưng trên và vai vì những vùng da này có nhiều tuyến dầu (bã nhờn) nhất. Nó được gây ra bởi nhiều yếu tố như di truyền, thay đổi nội tiết tố, mức độ căng thẳng, kích ứng da, phản ứng với thuốc, v.v.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, 80% dân số từ 15 đến 35 tuổi sẽ bị thay đổi mụn tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời và tỷ lệ mắc tổn thương này sẽ giảm theo tuổi tác.

Ai bị mụn trứng cá?

. Mụn trứng cá rất phổ biến ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Khoảng 95% số người từ 11 đến 30 tuổi bị ảnh hưởng bởi mụn trứng cá ở một mức độ nào đó.

. Mụn trứng cá thường gặp nhất ở các bé gái trong độ tuổi từ 14 đến 17 và ở các bé trai từ 16 đến 19 tuổi.

. Hầu hết mọi người đều bị mụn trứng cá trong vài năm trước khi các triệu chứng của họ bắt đầu cải thiện khi họ già đi.

. Trong một số trường hợp, mụn trứng cá có thể tiếp tục tồn tại ở tuổi trưởng thành. Khoảng 3% người trưởng thành bị mụn trứng cá ở độ tuổi trên 35.

Tình trạng và triệu chứng

Mụn thường xuất hiện ở mặt, trán, ngực, lưng trên và vai vì những vùng da này có nhiều tuyến dầu (bã nhờn) nhất. Dấu hiệu mụn khác nhau và tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng:

. Mụn đầu trắng: mụn nhân kín có đầu trắng

. Mụn đầu đen:  mụn nhân mở có màu đen

. Mụn viêm nhẹ: những vết sưng nhỏ màu đỏ, mềm

. Mụn mủ: là những mụn sẩn có mủ ở đầu

. Mụn trứng cá dạng nốt nặng (hay còn gọi là mụn nang): các khối đầy mủ đau đớn dưới da

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của nó, mụn có thể gây ra cảm xúc khó chịu và để lại sẹo trên da.

• Sẹo:

Sẹo mụn là do tình trạng viêm ở lớp trung bì và được ước tính ảnh hưởng đến 95% số người bị mụn trứng cá. Quá trình lành vết thương bất thường và tình trạng viêm da sẽ tạo ra sẹo. Sẹo thường xảy ra với mụn trứng cá nặng nhưng cũng có thể xảy ra với bất kỳ dạng mụn trứng cá thông thường nào.

• Sắc tố:

Sau khi tổn thương mụn trứng cá viêm được giải quyết, da ở khu vực đó thường bị sẫm màu , được gọi là tăng sắc tố sau viêm (PIH). Tình trạng viêm kích thích các tế bào hắc tố (được gọi là melanocytes ) sản xuất nhiều sắc tố melanin hơn, dẫn đến da bị sạm màu. PIH xảy ra thường xuyên hơn ở những người có màu da sẫm hơn. PIH không được điều trị có thể tồn tại trong nhiều tháng, nhiều năm hoặc thậm chí là vĩnh viễn nếu các lớp da sâu hơn bị ảnh hưởng. Ngay cả khi da tiếp xúc tối thiểu với tia cực tím của mặt trời cũng có thể bị tăng sắc tố.

Nguyên nhân chính gây ra mụn trứng cá

Mụn trứng cá là một bệnh da mãn tính của đơn vị tuyến bã nhờn và phát triển do tắc nghẽn các nang lông trên da. Trong cơ chế bệnh sinh của mụn, bốn thành tố chính luôn được đề cập:

• Tăng sừng hóa nang lông: xảy ra khi các tế bào da bình thường dư thừa (được gọi là tế bào sừng) kết hợp với bã nhờn do tuyến bã tiết ra làm tắc nghẽn lỗ chân lông. Ở những bệnh nhân bị mụn, có tình trạng tăng sừng tăng sinh, tắc nghẽn, các vách nang lông phình lên, hình thành nhân mụn.
• Tăng sản xuất bã nhờn: một trong những nguyên nhân của sự kích thích này là do sự hiện diện của hormone androgen (nội tiết tố nam), đặc biệt là testosterone và hormone tăng trưởng Insulin (IGH-1), làm tăng tổng hợp và bài tiết bã nhờn. Sự gia tăng sản xuất bã nhờn ở nang lông là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất gây ra mụn trứng cá.
• Sự tăng sinh quá mức của propionibacterium Acnes (P. Acnes):  P. Acnes là khuẩn chính tập trung trong nang lông và tham gia vào cơ chế bệnh sinh của mụn trứng cá. Nó phát triển tốt ở điều kiện kỵ khí và sử dụng bã nhờn làm thức ăn. Mặc dù sống tự nhiên trên da, nhưng khi lỗ chân lông bị tắc nghẽn do bã nhờn dư thừa là môi trường tuyệt vời để nó phát triển, ở những người bị mụn trứng cá, vi khuẩn này xuất hiện với số lượng lớn hơn nhiều.
• Viêm và phản ứng miễn dịch: cơ thể có những phản ứng viêm và miễn dịch để giúp ngăn ngừa sự phát triển của vi khuẩn. Tuy nhiên, ở 1 số cá nhân và 1 số trường hợp phản ứng viêm quá mạnh, sẽ khiến thành nang có thể bị vỡ và rò rỉ bã nhờn, keratin, vi khuẩn và các mảnh vụn tế bào vào lớp trung bì. Những chất này được coi là những kẻ xâm lược từ bên ngoài vào lớp trung bì và do đó tình trạng viêm ở lớp sâu hơn này sẽ xảy ra. Tình trạng viêm sâu hơn này dẫn đến sự phát triển của các tổn thương mụn trứng cá dạng nốt.

Khi lỗ chân lông bị bít tắc do bã nhờn, tế bào da chết, bụi bẩn và cặn mỹ phẩm sẽ tạo ra môi trường yếm khí. Chính môi trường yếm khí này sẽ là môi trường thuận lợi giúp vi khuẩn tăng sinh mạnh mẽ và khi vi khuẩn tăng sinh cơ thể sẽ có những phản ứng miễn dịch – viêm để đánh bại vi khuẩn. Khi quá trình này trở nên quá mức thì sẽ gây ra tình trạng mụn nang, mụn bọc.

Một số tác nhân có thể gây ra mụn trứng cá bao gồm:

. Sự thay đổi nội tiết tố khiến da nhờn hơn. Những điều này có thể liên quan đến tuổi dậy thì, kinh nguyệt, mang thai, thuốc tránh thai hoặc căng thẳng.

. Các sản phẩm mỹ phẩm và tóc nhờn hoặc nhờn.

. Một số loại thuốc (chẳng hạn như steroid, testosterone, estrogen và phenytoin). Các thiết bị ngừa thai, chẳng hạn như một số vòng tránh thai có chứa thuốc, có thể làm cho tình trạng mụn trở nên trầm trọng hơn.

. Đổ mồ hôi nhiều và ẩm ướt.

. Chạm chà xát da quá mức.

Các lựa chọn điều trị

Lựa chọn điều trị mụn trứng cá rất đa dạng và phụ thuộc vào nhu cầu cũng như mức độ nghiêm trọng của mụn.

Có nhiều phương pháp điều trị khác nhau dành cho mụn trứng cá. Chúng bao gồm axit alpha hydroxy, thuốc kháng androgen, kháng sinh, thuốc chống tiết bã nhờn, axit azelaic, benzoyl peroxide, phương pháp điều trị nội tiết tố, nicotinamide (niacinamide), retinoids và axit salicylic. Các phương pháp điều trị mụn trứng cá hoạt động theo ít nhất bốn cách khác nhau, bao gồm những cách sau: giảm viêm, điều chỉnh nội tiết tố, tiêu diệt P. Acnes và bình thường hóa quá trình bong tróc tế bào da cũng như sản xuất bã nhờn trong lỗ chân lông để ngăn ngừa tắc nghẽn.

Các liệu pháp được khuyến nghị sử dụng đầu tiên trong điều trị mụn trứng cá bao gồm retinoids tại chỗ, benzoyl peroxide và kháng sinh tại chỗ hoặc đường uống.

Đối với những phụ nữ bị mụn trứng cá do nội tiết tố bùng phát theo chu kỳ kinh nguyệt, có thể kê đơn một loại thuốc gọi là spironolactone, giúp kiểm soát androgen. Thuốc tránh thai đường uống cũng có thể giúp điều chỉnh các hormone góp phần gây ra mụn trứng cá.

Các phương pháp điều trị chuyên nghiệp như peel da, meso, … có thể giúp điều trị mụn trứng cá và làm mờ các thay đổi sắc tố sau viêm.

Các sản phẩm chăm sóc da đơn giản, không gây kích ứng rất quan trọng đối với bất kỳ ai bị mụn trứng cá. Chọn những sản phẩm nhẹ nhàng và an toàn cho da bị mụn trứng cá, đồng thời loại bỏ những sản phẩm có tác dụng mạnh và có thể khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Điều quan trọng nữa là không nên nặn mụn viêm vì điều đó có thể làm da tăng sắc tố và để lại sẹo.

Tóm lại: Mụn trứng cá là tình trạng phổ biến và là nỗi ám ảnh của không ít người. Cơ chế hình thành mụn ở mỗi người cũng sẽ khác nhau, việc điều trị cần tương thích và phù hợp hóa để đạt hiệu quả, vừa giảm bớt tình trạng mụn vừa phòng tránh xuất hiện thêm.